Ticaret Bakanlığı, sosyal medya mecralarında tüketicileri aldatan, çocukları hedef alan ve yapay zeka kullanarak manipülasyon yapan içeriklere karşı savaş açtı. Resmi Gazete’de yayımlanan yeni yönetmelikle, sosyal medyadaki milyarlık reklam trafiği baştan aşağı değişiyor. Kurallara uymayanları 31 milyon TL’yi bulan dev cezalar bekliyor.

Türkiye’de internet kullanıcılarının yaklaşık %90’ının aktif olduğu sosyal medya mecraları, ticaretin merkez üssü haline gelirken kötü niyetli girişimler için de suiistimal kapısı olmaya başlamıştı. Ticaret Bakanlığı, “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği”nde yaptığı köklü değişiklikle dijital dünyadaki kuralları yeniden yazdı. Yeni düzenleme, dolandırıcılıkların önüne geçmeyi, çocukları korumayı ve şeffaf bir dijital pazar oluşturmayı hedefliyor.

İşte sosyal medyada ezber bozacak yeni kuralların detayları:

1. Yapay Zeka ve “Deepfake” İçeriklere Zorunlu İbare

Son dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile dünyaca ünlü futbolcular Messi ve Ronaldo gibi isimlerin sahte görüntüleriyle (deepfake) yapılan dolandırıcılık içerikli reklamlar bardağı taşıran son damla oldu.

• Yeni kurala göre: Gerçek bir insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlar ile yapay zeka tarafından üretilen içeriklerde mutlaka “Yapay zekayla üretilmiştir” ibaresi yer almak zorunda.
• Ünlülerin veya sıradan kişilerin dijital kopyalarının, sanki o ürünü gerçekten denemiş ve memnun kalmış gibi gösterilmesi tamamen yasaklandı.

2. “Gizli Reklam” Yapan Influencer’lara Geçit Yok

Sosyal medya fenomenlerinin (Influencer) “tavsiye” veya “hayatımın parçası” adı altında yürüttüğü milyarlarca liralık kayıt dışı reklam trafiği artık tamamen mercek altında.

• Her menfaat belgelenecek: Fenomenler, firmalardan aldıkları en ufak hediyeyi, katıldıkları davetleri veya kendilerine sağlanan özel indirimleri takipçileriyle paylaşırken içeriğe net bir şekilde “Reklam” veya “Tanıtım” ibaresi eklemek zorunda olacak. Gizli reklam yaptığı tespit edilen hesaplara ağır yaptırımlar uygulanacak.

3. “Karanlık Tasarımlar” ve Sahte Aciliyet Biticek

İnternet sitelerinde ve uygulamalarda sıkça karşılaşılan; kullanıcıyı zorla bir yere tıklatmaya çalışan, üyelikten çıkış butonunu gizleyen veya “Stokta son 1 ürün!” diyerek sahte aciliyet psikolojisi yaratan “karanlık tasarımlar” (dark patterns) Reklam Kurulu’nun radarına girdi. Tüketiciyi manipüle eden bu sitelere doğrudan durdurma ve para cezası verilecek.

4. Üniversite Onayı Olmayan Ürün “Doğa Dostu” Sayılmayacak

Çevresel hassasiyeti yüksek olan tüketicileri hedef alan “Yeşil Aklama” (Greenwashing) eğilimi de sert kurallara bağlandı. Firmalar, bir ürünün üzerine kafalarına göre “Doğa dostu”, “Sürdürülebilir” veya “Yüzde yüz çevreci” yazamayacak. Bu iddiaların reklamlarda kullanılabilmesi için üniversite onayı veya akredite kuruluşlardan alınmış resmi belgeler şart koşulacak.

5. Çocukların Verileriyle Reklam Profili Yapılamayacak

Çocukların oyun oynama ve internet gezinme alışkanlıkları üzerinden kişisel verilerinin analiz edilmesi (profilleme) ve bu verilere göre çocukların karşısına özel reklamlar çıkarılması tamamen engellendi. Böylece çocukların dijital dünyada birer ticari meta haline getirilmesinin önüne geçilecek.

Reklam Kurulu Resen İnceleyecek: Cezalar Dudak Uçuklatıyor!

Yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte Reklam Kurulu şikayet beklemeden, sosyal medyadaki ihlalleri doğrudan (resen) inceleme altına alabilecek.

Kurul tarafından tespit edilen aldatıcı reklamlar ve haksız uygulamalar için uygulanacak idari para cezaları, ihlalin yapıldığı mecraya göre 79 bin 161 TL’den başlayıp 31 milyon 808 bin 530 TL’ye kadar çıkabilecek. Ayrıca kurallara aykırı içerikler için anında durdurma kararları verilecek.